روابط عمومی در دانشگاه ها

-پیدایش دانشگاه در جهان

-سیر ایجاد دانشگاه در جهان

-پیشینه و سیر دانشگاه در ایران

- تاسیس دانشگااهای جدید در ایران

-دانشگاههای ایران پس از انقلاب اسلامی

-محدودیت ها و مشکلات دانشگاهها در ایران

-آیندۀ دانشگاهها و رسالت های آن

-دانشگاه در موج سوم

- برخی اهداف دانشگاه ها

- برخی مشکلات عمده دانشگاه ها

- برخی کارکردهای پیشنهادی برای روابط عمومی در دانشگاه ها

 

مقدمه پیدایش دانشگاه در جهان

آموزش عالی در ایران بر حسب ضرورتهای تاریخی، دگرگونی های بسیار پیدا کرده است. ساختار و کارکردهای امروزی آن را، به طور کلی، می‌توان در نهاد دانشگاه بازشناخت.

تاریخ دانشگاه در جهان، با تأسیس آکادمی در یونان، و در ایران با تشکیل دانشگاه جندی شاپور آغاز می‌شود. سپس، دستاوردهای آنها در قلمرو فلسفه، ریاضیات و علوم و فنون، از قرن دوم هجری به دنیای اسلام انتقال یافته به تشکیل بیت الحکمه ها، دارالعم ها، مدرسه ها و نظامیه ها می‌انجامد. آن گاه مدارس اسلامی از راه اسپانیا، در قرن دوازدهم میلادی، الگوی نخستین دانشگاههای اروپایی قرار می‌گیرند و بالاخره، در قرن نوزدهم میلادی، دانشگاههای جدید اروپایی، به نوبۀ خود، الگوی نظام های آموزش عالی و جایگاه رشد آن یعنی دانشگاه، پدیده ای جهانی است که پاسداری و پیشبرد آن، بنا به ضرورت های تاریخی، از جامعه ای به جامعۀ دیگر منتقل شده است.

 

سیر ایجاد دانشگاه در جهان :

سیر آموزش عالی و تحول مفهوم دانشگاه را در جهان،می توان در سه مرحلۀ مشخص تاریخی می‌داند که دانشگاهها در ان از لحاظ هدف ها، ساختار، و محتوا در هر یک از مراحل، دگرگونیهای بسیار یافته ؛تقشسم بندی کرد:

1-‌دانشگاه در جامعۀ سنتی،

2- دانشگاه در جامعۀ صنعتی،

3- دانشگاه در جامعۀ فراصنعتی.

- ویژگی بارز آموزش عالی در اغلب جوامع سنتی، پیوند نزدیک علم و دین است.

- علاوه بر خدمت به پیشرفت علم و دین، کارکرد دیگر آموزش عالی در این نوع جوامع، پرورش نخبگان سیاسی، اداری، و نظامی است.

- در قرون 12 و 13 تا اوایل رنسانس که دانشگاههای اروپایی طی آن بنیاد نهاده شدند، هدف آنها در وهلۀ اول، آموزش دینی و تربیت مصلحان و مبلّغان مذهبی بود.

- از قرون 16 و 17 تا اوایل قرن نوزدهم، به تبعیت از رنسانس که نوعی بازگشت به فرهنگ و ادب و هنر باستانی بود، و نیز بر اثر غلبۀ اندیشه های اصالت عقل و رواج اصول روشنگری و آزادمنشی و آزادی خواهی، آموزش دانشگاهی، صورت فلسفی گرفت و رنگ «اومانیسم» پیدا کرد.

- در این مرحله از تحول، درهای دانشگاه به روی اکثریت مردم بسته است و دانشگاه در حصار خود قرار دارد.

-در جامعۀ صنعتی که با پیدایش سرمایه داری و آغاز انقلاب صنعتی در اروپا پدید آمد، نقش دانشگاه دگرگونی اساسی یافت و انقلاب صنعتی، نخست جنبۀ علمی دانشگاهها را تقویت کرد و سپس گرایش فنی و صنعتی را که تمایل عمومی در این گونه جوامع بود، در این مؤسسات تقویت نمود. از این رو، دانشگاهها به سوی آموزش حرفه ها، ایجاد خدمات پشتیبانیِ توسعۀ اقتصادی و اجتماعی و پیشبرد علوم و فنون تمایل پیدا کردند.

-در این مرحله نقش دیرین دانشگاهها در آشناسازی دانش طلبان با ارزشهای اصیل فرهنگی و دینی فراموش شد یا مورد بی اعتنایی و حتی تحقیر قرار گرفت.

-از ویژگی های این مرحله، باز شدن درهای دانشگاهها به روی تمام طبقات جامعه است، به طوری که آموزش عالی رفته رفته همگانی تر شد و پیوند میان دانشگاه و جامعه مستحکم تر شد.

-جامعه های پیشرفته در دهه های اخیر وارد مرحلۀ‌ جدیدی از سیر توسعه خود شده اند که با عناوین مختلف،«جامعۀ فراصنعتی»،«جامعۀ اطلاعاتی» و«جامعۀ پُست مُدرن» نامیده شده است. ویژگی مهم این مرحله، داد و ستد آزاد و گستردۀ اطلاعات  و تحول  تکنولوژی متکی به نیروی کار و متکی به سرمایه در گذشته، به سوی تکنولوژی متکی به دانش در آینده است.

- در این مرحله، دانش و اطلاعات از انحصار دانشگاهها و مراکز علمی خارج شده و دسترسی به آن عمومیت می‌یابد.

 

پیشینه و سیر دانشگاه در ایران :

- تأسیس دانشگاه جندی شاپور به عنوان سرآغاز آموزش عالی و نهضت علمی در ایران قلمداد شده که حدود یک قرن پیش از اسلام تأسیس شده و تا اواخر قرن سوّم هجری فعالیت داشته است. این مرکز، در دوران فعالیت خود وجهۀ بین المللی داشته، علاوه بر گردآوری آثار علمی کشورهای متمدن آن زمان، محل فعالیت های علمی و مرکز برخورد اندیشه ها در زمینه های علم، فلسفه و الهیات اقوام و ملل مختلف بوده است و از طریق آن، علم و فلسفه یونان در قرن های هشتم و نهم میلادی به مسلمانان رسیده و از راه فرهنگ و تمدن اسلامی در قرنهای بعد به مغرب زمین منتقل گردیده است.

- گسترش اسلام، موجبات برخورد فرهنگهای باستانی را فراهم ساخت و دستاوردهای فرهنگی مللی که زیر بیرق اسلام گرد آمده بودند، سرچشمه های علوم اسلامی را به وجود آوردند.

- با حملۀ مغول، رکود فرهنگی در جهان اسلام و ایران رو به افزایش گذاشت و به همراه آن، مراکز آموزشی و علمی نیز سستی گرفتند.

-این دوره، به زعم بسیاری از محققان، دوران طلایی تمدن اسلامی ایران بوده و شالوده ای بسیار استوار به حیات فرهنگی ایران بخشیده است. نهضت فرهنگی این دوره از تاریخ ایران خصوصیات جالبی داشته است، از جمله:

1-    آموزش و پرورش، مقام و موقع بسیار والایی به دست آورده و بسیاری از بزرگان حکمت و فلسفه که خود محصول و پرورش یافته نظام آموزش عالی ایران بوده اند توجه خاصی به امر تعلیم و تربیت کرده و آثار گرانبهایی باقی گذاشته اند. کاربرد علمی و نفوذ این آثار در ریشه دادن به فرهنگ ایران واسلام و شکل دادن به هویت ایرانی - اسلامی چنان عمیق و بنیادی بوده که در مقابل طوفان های مدهش و بی امان چون حمله مغول و کشتارها و خرابکاری ها و تسلط های ممتد و پی در پی سیاسی بیگانه مقاومت کرده و بالاخره آنها را در خود جذب کرده و با افتخار سر برافراشته است.

2-    نظام استواری در آموزش عالی برپا ساخته است که دانش در آن سلسله مراتب و مرزی نداشته، شاگرد، خود، معلم بوده و استاد، خود محصل؛ و هر دو یک راه و مقصد می‌پیموده اند. تعلیم و تعلم به مدرک ختم نمی‌شده و نشانۀ یادگیری، تبحر و کارآیی دانش پژوه بوده و بر خلاف نظام اروپایی، مؤسسات‌آموزش عالی مختص اشراف زادگان یا طبقات خاصی نبوده بلکه همۀ علاقه مندان به آن راه داشته اند.

تاسیس دانشگااهای جدید در ایران:

-کشورهای اسلامی، از جمله ایران - با وجود داشتن سنت های معتبر مدارس عالی اسلامی هنگامی که در قرنهای اخیر به تقلید از جهان صنعتی غرب به ایجاد دانشگاه به وضع و سبک جدید پرداختند، در مواردی به تأثیر خودگرایی غربی و یا به تسخیر تکنولوژی چشم فریب آن به تمام یا قسمتی از میراث فرهنگی دیرین خود شامل دین، حکمت، اخلاق و مانند آن، پشت پا زدند و از دانشگاه، تنها پرورش متخصصان حرفه ها و فنون مختلف در سطح عالی را توقع کردند و در این تقلید، عوامل ویژۀ ایجاد دانشگاه های اروپایی را نادیده گرفتند.

- دانشگاه های اروپایی، خود تقلید مدارس اسلامی بودند که تا دورترین مناطق تحت تسلط و نفوذ اسلام، از جمله اسپانیا گسترش یافته بودند. اما عوامل جدیدی چون پیدایش سرمایه داری و انقلاب صنعتی، تجدید حیات علمی، اختلافات اساسی مذهبی، رشد احساسات ملی و بالاخره توسعۀ دموکراسی، هدف های دانشگاه های اروپایی را عمیقاً تحت تأثیر قرار داده و دگرگون ساخته بودند. بدون توجه به این ضرورت های تاریخی، الگوبرداری از دانشگاه های اروپایی، خطای بزرگ تاریخی محسوب می‌شد.

-رویارویی با علم و فرهنگ جدید غرب که از قرن نوزدهم آغاز شد، موجب طرد سنت ها و فرهنگ اسلامی و استقرار نظام آموزشی به سبک غربی گردید. گرچه دگرگونی در نظام آموزشی ایران اجتناب ناپذیر بود ولی تقلید کورکورانه جایز نبود.

- آنچه در این گذار تاریخی ضرورت داشت، ایجاد پیوندهای ثمربخش میان سنت های ایرانی - اسلامی و دستاوردهای غربی بود، ولی این امر مستلزم آگاهی نسبت به سنت های ملی و تحولات فرهنگی در جهان است، که غرب زدگان دورۀ قاجار به شدت فاقد آن بودند.

-در قرن نوزدهم، ایران به دلایل جغرافیایی و سیاسی و به خاطر مطامع استعماری، به صورت یک کشور سنتی عقب افتاده، نگه داشته می‌شد. شکست های پیاپی در  جنگ های ایران و روس رفته رفته برخی از ایرانیان را متوجه عقب افتادگی کشور نسبت به کشورهای پیشرفته اروپایی کرد. از این رو، سیاستمداران وطن دوستی مثل امیرکبیر، اصلاحاتی را در زمینه های نظامی و آموزش آغاز کردند که اغلب بی سرانجام ماند.

-هدف اصلی دارالفنون تربیت کادر رهبری برای قوای لشگری و کشوری بود و از آنجا که این مدرسه از حمایت دولت برخوردار بود، تا پایان قرن نوزدهم پیشرفت قابل ملاحظه ای داشت ولی پس از آن به دلایل سیاسی تبدیل به یک مدرسه متوسطه شد.

- پس از دارالفنون پیشرفت آموزش جدید کند شد و در پنجاه سال بعد، فقط پنج مؤسسه عالی آموزش تخصصی دایر گردید. نهضت مشروطه به تجدیدخواهی در آموزش دامن زد و دو مدرسۀ تخصصی پزشکی و تربیت معلم نیز ایجاد شد.

-آموزش عالی در دوران پس از کودتای 1299، به دلیل نیاز نظام اداری کشور مورد توجه خاص قرار گرفت. به طوری که، تا سال تأسیس دانشگاه تهران (1313)، هفت مدرسه عالی حقوق، پزشکی، علوم و فنون، الهیات، جنگ، کشاورزی و دامپزشکی دایر شدند که بیشتر آنها بعدها جزو دانشگاه تهران شدند.

-توجه به آموزش عالی موجب افزایش سریع تعداد دانشجویان آن گردید.

- در دهۀ بعد، دانش آموختگان مؤسسات آموزش عالی، همراه با فارغ التحصیلان مدارس متوسطه، به طور عمده به استخدام دستگاه های دولتی در آمده، به شمار کارمندان دولت افزودند.

-در این دوره، افزایش قدرت دستگاه های دولتی موجب افزایش بیشتر مشاغل دولتی و میل بیشتر دانش آموختگان به استخدام دولتی می‌گردید. پیامد این امر تورم اداری بود که سبب افزایش رکود اداری و کاهش کارایی آنها گردید.

-در دهه های بعد، رشد تعداد مؤسسات آموزش عالی در ایران ادامه یافت به طوری که در دهۀ قبل از انقلاب اسلامی، شمار دانشجویان از 30 هزار نفر در سال 1345 به 150 هزار نفر در سال 1355 رسید و شمار دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی به 248 بالغ گردید.

-بیشترین رشد کمی آموزش عالی در قبل از انقلاب، در فاصلۀ سال های 1347 تا 1357 صورت گرفته است. نسبت استادان تمام وقت به دانشجو در این دهه در حدود یک به بیست و پنج بوده است.

-این رشد شتابان، مشکلات و تنگناهای بی شماری به بار آورد که پس از انقلاب نیز پا برجا مانده اند. مهمترین این تنگناها را محققان به شرح زیر برشمرده اند:

-          کمبود استاد

-          کمبود مواد آموزشی

-          کمبود دانشجوی واجد شرایط

-          کمبود زیربنای فرهنگی و علمی

-          کمبودهای نظام ارزشی و انگیزشی

-          کمبودهای نظام مدیریت

محققان در کند و کاو مسایل نظام آموزش عالی در ایران، در قبل از انقلاب اسلامی، چهار نابسامانی را در آن شناسائی نمودند که که برخی از آنها از نتایج نزدیک به پنج قرن عقب افتادگی تاریخی و برخی دیگر از ثمرات پیوندها و سیاست های نسنجیدۀ یک قرن اخیر است. این نابسامانی ها عبارتست از:

1-    پیوندهای نادرست با فرهنگ و تمدن غرب.

2-    نخبه گرایی آموزشی

3-    ناهماهنگی اشتغال و آموزش

4-    رشد شتابان آموزش عالی

 

 

دانشگاههای ایران پس از انقلاب اسلامی

-دانشگاههای ایران پس از انقلاب، وارث بسیاری از نابسامانی ها بوده است. یکی از هدف های اصلی انقلاب اسلامی این است که به مرور، به این نابسامانی ها پایان دهد و نظام آموزش عالی را بار دیگر به شاهراه تعالی خود برگرداند و هویت اصیل آن را، به شکلی که شایستۀ فرهنگ شکوفا و غنی ایران اسلامی است، به آن بازگرداند.

-شمار کل دانشجویان آموزش عالی پس از انقلاب چندین برابر شده و تعداد مؤسسات آموزشی نیز افزایش زیادی یافته است اما به موازات این افزایش کمّی، تنگناهای مالی و نابرابری از لحاظ دسترسی به آموزش عالی نیز مشکلات را دوچندان کرده است. البته این مسایل در سطح جهانی نیز وجود دارد.

-نگاهی به روند تحولات جاری نظام آموزش عالی در جهان نشان می‌دهد که نظام آموزش عالی جهانی با سه بحران بزرگ مواجه است که ما نیز از آن مستثنی نیستیم:

1- بحران افزایش کمّی

2- بحران نابرابری در خصوص دسترسی به دانشگاه

3-    بحران تنگناهای مالی

 

محدودیت ها و مشکلات دانشگاهها در ایران:

-          قرار داشتن کشور در زمرۀ کشورهای در حال توسعه و حاکم بودن شرایط دوران گذار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ناشی از آن.

- رشد جمعیت به ویژه در گروههای سنی جوان و تقاضای روزافزون اجتماعی برای ورود به دانشگاه .

-          وجود نارسایی در آموزش متوسطه، راهنمایی و ابتدایی و مواجه بودن دانشگاهها با ورودی های ضعیف از نظر بنیۀ علمی و به ویژه فقدان روحیه پژوهش و تحقیق در آنها.

-          محدودیت منابع مالی (ارزی و ریالی) کشور و وجود تنگناهای بودجه.

-          نهادینه نشدن پژوهش در ایران و عدم ورود آن به چرخۀ تولید، توزیع و مصرف عمومی و در حالت کلی تر، در فرایند توسعه اقتصادی - اجتماعی.

-          محدودیت و یا اشباع بازار کار برای فارغ التحصیلان برخی رشته های تحصیلی (به ویژه در رشته های علوم انسانی).

- رواج شدید مدرک گرایی در دانشگاهها در سطح جامعه.

-          عدم هماهنگی و ارتباط سازمان یافته بین دانشگاهها و بخشهای مختلف اقتصادی و اجتماعی.

-          وجود مراکز تحقیقاتی رقیب در خارج دانشگاه.

-          پایین بودن منزلت اجتماعی علم و عالم در جامعه.

-          ضعف فرهنگ علمی در میان مردم و مسئولان و عدم توجه به علم به عنوان حلال مشکلات اجتماع امروز.

-          ضعف فرهنگ کتاب خوانی در جامعه به عنوان یکی از ابزارهای مهم اطلاع رسانی.

 

آیندۀ دانشگاهها و رسالت های آن

-سه الگوی دانشگاه در سه دوران مختلف تاریخی ، الگوهای مانعه الجمع نیستند. اندیشۀ دانشگاه اندیشه ای است که زمان و مکان نمی‌شناسد. وظایفی که دانشگاه در طول تاریخ به تناسب شرایط متحول جامعۀ بشری بر عهده گرفته است، در اصل یکی است و آن تعالی انسانی و پیشبرد جامعۀ بشری است.

- دانشگاه در جامعه سنتی به طور اساسی در خدمت علم و دین و پرورش نخبگان قرار داشت. -با پیدایش جامعۀ صنعتی و ضرورت پیشرفت تکنولوژی و تربیت نیروی انسانی، دانشگاه در خدمت آموزش حرفه ها، توسعۀ ملی و منطقه ای و پیشبرد علوم و فنون قرار گرفت.

-دانشگاه در جامعۀ فراصنعتی - اطلاعاتی، امکانات فنی و انسانی بیشتری را در دست دارد و از این رو، صرفنظر از وظایف پیشین، در برابر وظایف گستردۀ جدیدی در زمینۀ تعمیم و تعالی علم و فرهنگ در میان تمام سطوح جامعه قرار گرفته است.

-در جامعۀ امروز ایران، با توجه به شرایط فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی آن، ضرورت های متفاوت سه جامعۀ سنتی، صنعتی و فراصنعتی با هم درآمیخته اند و پاسخگویی به این ضرورت ها، دانشگاه ها را با مشکلات و وظایف تاریخی دشواری روبرو ساخته است.

-امروز دانشگاههای ایران ناچارند تمام مسئولیت های دانشگاه در سه مرحلۀ فوق را به دوش بکشند و این در حالی است که طی دورۀ ‌شکل گیری دانشگاههای نوین ایران، دانشگاه ها فاقد وسایل لازم برای پاسخگویی به این مسئولیت ها بوده اند.

 

دانشگاه در موج سوم:

ادوار پنجگانۀ تحولات دانشگاهی طی قرن بیستم تا کنون

دانشگاه های دنیا طی دهه های اخیر، دوره های مختلفی را پشت سر گذرانیده که به یک لحاظ می‌توان آن را بدین صورت توصیف کرد:

  1. دانشگاه های نخبه پرور (تا نیمۀ سدۀ بیست میلادی)

در دورۀ ‌نخست، دانشگاه نخبه پرور شامل تعداد محدودی دانشجوست که نوعاً مرد و از طبقات و قشرهای بالا و متوسط اند. دانشگاه نخبه پرور در سدۀ نوزدهم عمدتاً در خدمت سازمان دینی است ولی از اواخر سدۀ نوزدهم و اوایل سدۀ بیستم بیش تر در خدمت فرهنگ شهروندی جدید قرار می‌گیرد.

  1. 2.      مواجهۀ دانشگاه ها با تقاضای انبوه اجتماعی (از دهۀ 1950 میلادی)

بعد از جنگ دوم جهانی از یک سو بر اثر تحولات جمعیتی و تعداد زیاد گروه های سنی لازم التعلیم و به سبب عواملی مانند افزایش سواد و میزان تحصیلات ماقبل دانشگاهی، و از سوی دیگر به دلیل روند رو به رشد دمکراتیزاسیون اجتماعی، آموزش عالی نیز یکی از حقوق عمومی شهروندی تلقی شد که فرصت های مربوط به آن باید در دسترس همۀ قشرها و طبقات اجتماعی قرار بگیرد و بدین ترتیب دانشگاه ها با تقاضای اجتماعی ‌رو به تزایدی مواجه شدند. غالب خانواده ها آموزش عالی را بلیتی برای زندگی خوب و تحرک اجتماعی فرزندان خود تلقی کردند. آن چه در این دوره سبب شد که دانشگاه ها بتوانند ازعهدۀ‌ انبوهی تقاضای اجتماعی بربیایند مطمئناً پشت گرمی دانشگاه ها به منابع عمدتاً عمومی بود.

  1. 3.     مواجهۀ دانشگاه ها با جنبش های اجتماعی (دهۀ 1960 میلادی)

دورۀ‌ بعد از دهۀ 1960، دورۀ رشد جنبش های اجتماعی معطوف به حقوق مدنی، حقوق زنان، اقلیت ها و قومیت ها بود و جنگ ویتنام در دامن زدن به این جنبش ها سهم مؤثری داشت. در این دوره دانشگاه ها با بحران حیثیت و مشروعیت مواجه شدند. از آن ها انتظار می‌رفت که در نقد اجتماعی و سیاسی، نقش مؤثری بر عهده بگیرند و از حقوق گروه های اقلیت و قومی و جنبش های اجتماعی و زنان دفاع بکنند. جنبش ها، ساخت دانشگاه ها را در پیوند با قدرت و سیستم های موجود و در نتیجه ساختی محافظه کار می‌دانستند.

  1. 4.      مواجهۀ دانشگاه ها با مقتضیات بازار، صنعت و دنیای کسب و کار ](از دهۀ 1970 میلادی)

از دهۀ 1970، بحران های اقتصادی و مقتضیات بازار سبب شد که کارایی و بهره وری مورد تأکید قرار بگیرد. فشارهای مالی موجب شد که بازار کسب و کار از دانشگاه انتظار داشته باشد که دانش آموختگان آن به درد تقاضاهای کاری و مهارتی آن ها بخورند و دانش تولیدشده از سوی دانشگاه از تناسب و کیفیت و کارایی و اثربخشی لازم برای صنعت و دنیای کار برخوردار باشد.

پس از دهۀ 80 حمایت های مالی دولت ها از آموزش عالی به دلیل چالش های مالیاتی و وجود هزینه های رقیب آموزش عالی، ‌در مسیری از روند کاهش و محدودیت و سختگیری قرار گرفت، بخش قابل توجهی از کمک های بلاعوض به وام ها، و نیز بودجه ها به پروژه ها تبدیل می‌شد و دانشگاه ها در مواجهه با این، به ناگزیر می‌بایستی آمادۀ پاسخگویی به بازار و بنگاه ها برای تأمین بخشی از نیازهای خود می‌شدند .

  1. مواجهۀ دانشگاه ها با تحولات فراصنعتی و جامعۀ اطلاعاتی (از دهۀ 1990 میلادی ادامه دارد)

سرانجام، از دهۀ 1990 و در آستانۀ سدۀ بیست و یکم، تحولات ناشی از انقلاب الکترونیک و عصر اطلاعات و ظهور جامعۀ شبکه ای، سازمان های مجازی و دگرگونی های  عمیق ساختاری و تغییر شرایط اجتماعی، دانشگاه ها را وارد تجربه های تازه ای کرده اند که در حال حاضر با چالش های نحوۀ مواجهه با محیط به شدت متحول، متنوع، رقابتی، پیچیده و آشوبناک در مقیاس جهانی دست به گریبان اند. ابعاد این چالش ها، با آن چه در دوره های قبلی دانشگاه با آن مواجه بود، تفاوتی کیفی و ماهوی دارد. در این دوره، دانشگاه ها درگیر تحول مفهومی و پارادایمی اند و به بازتعریف نقش و تغییر اساسی در ساختار نیاز دارند.

ادوار پنجگانۀ دانشگاه

دوره / زمان

مسئله

کانون اهمیت

دانشگاه نخبه پرور (از سدۀ نوزدهم)

  • ‌مأموریت های سنتی دانشگاه (آموزش، پژوهش و خدمات تخصص)

استقلال دانشگاهی و ‌آزادی علمی

مواجهۀ دانشگاه ها با تقاضای انبوه اجتماعی (از دهۀ 1950)

  • دسترسی به آموزش عالی؛ ‌حقی عمومی
  • آموزش عالی برگ برنده ای برای زندگی خوب

پشت گرمی به منابع عمدتاً عمومی

مواجهۀ دانشگاه ها با جنبش های اجتماعی (از دهۀ 1960)

  • بحران اعتبار و مشروعیت
  • مدیریت پردیس و مسئلۀ ‌نظم

نظریه های توسعۀ دانشجویی

(هویت، شخصیت، اجتماعی شدن، کثرت گرایی و ...)

مواجهۀ دانشگاه ها با مقتضیات بازار، صنعت و دنیای کسب و کار (از دهۀ 1970)

  • بحران های مالی
  • تناسب، کیفیت، کارایی
  • تنوع منابع مالی
  • پاسخگویی
  • ارزشیابی و سنجش اثربخشی آموزش و پپژوهش دانشگاهی
  • تحلیل برنامه ها و خط مشی ها
 

مواجهۀ دانشگاه ها با تحولات فراصنعتی و جامعۀ اطلاعاتی (از دهۀ 1990)

  • چالش های محیط به شدت متحول، متنوع، رقابتی، پیچیده و آشوبناک در سطح جهانی
  • تحول مفهومی و پارادایمی
  • بازتعریف نقش
  • تغییر اساسی در ساختار
 

 

 

 

تحولات دانشگاه ها در 3 موج تاریخی

موج اول

موج دوم

موج سوم

تنوع اندک

افزایش طبقه بندی - تخصص (ساختار درختی)

ساختار شبکه ای - میان رشته ها (نگاه کل گرا)

ابزارهای ساده

انقلاب اتوماسیون (توسعۀ ابزارها و روش ها)

انقلاب نرم افزاری

مهارت دستی

مهارت فکری

خلاقیت و فناوری اطلاعات

علم = فضل

همگانی شدن و تولید انبوه علم

مبتنی شدن زندگی بر علم

تغییرات بسیار کند (مضرب های چندنسلی)

تغییرات با مضرب های 10 ساله

تغییرات سریع با مضرب های به مراتب کوچک تر

ارتباطات بسیار محدود

گسترش ارتباطات

تعامل بین الاذهانی

فقدان رسانۀ جمعی

رسانه های انبوه

نظام چند رسانه ای با کاربران فعال

مکان = عائق

مبادلۀ بین المللی

جهانی شدن

 

 

 

 

جدول جا به جایی های موج سومی علم در آموزش عالی

موج دوم علم

موج سوم علم

آموزش عالی انبوه

یادگیری فازی متناسب با نیازهای خاصِ فردی، بنگاهی، محلی، ملی و منطقه ای

دانش از پیش طراحی شده

دانش بر حسب سفارش، معطوف به مسئله و مرتبط با زمینه

انحصار دانشگاه

سهیم شدن بنگاه ها، شرکت ها و حتی خانواده ها

سلسله مراتب دانشگاهی

جریان طیفی دانش؛ به صورت شبکه ای

انتقال یک طرفه و خطی دانش:

  • از استاد به دانشجو
  • از دانشگاه به بنگاه

چرخۀ تعاملیِ توسعۀ دانش

(فرایند یادگیری، یاددهی و کاربرد)

تولید انبوه برنامه های درسی پیش ساخته

تولید در زمان واقعی و برحسب مورد

آموزش عالی یکپارچه، فله ای، رسمی و یکنواخت

آموزش عالی سفارشی، پیمانه ای، توزیعی، انباشتی و غیررسمی

مدارک تحصیلی خطی

یادگیری شبکه ای و فازی در محیط های مجازی

دانشگاه؛ تخته بد مکان فیزیکی

دانشگاهی شبکه ای در فضای اطلاعاتی

دانشگاه در برج  عاج آکادمیک

ضرورت تعامل با سایر بازیگران جدول (پازلِ) دانش

دانش: کالای لوکس

دانش: سرمایۀ حیاتی

(منشأ ایجاد ارزش افزوده و کسب مطلوبیت)

 

 

برخی اهداف دانشگاه ها :

1-ارتقای دانش و فرهنگ عمومی در جامعه .

2 – تربیت دانشجویان وتاَمین نیروی انسانی متخصص مورد نیاز جامعه برای سازمان های مختل

3- توسعه و نشر علوم ، معارف و ارزش های ایرانی و اسلامی در سطح ملی ، منطقه ای و جهانی .

4- گسترش مرزهای دانش و اعتلای موقعیت علمی کشور در سطح منطقه ای و بین المللی .

5- گسترش زبان و ادب فارسی در سطح ملی و منطقه ای با توجه به بار فرهنگی غنی زبان فارسی به عنوان دومین زبان دین اسلام .

6- برقراری و گسترش روابط علمی – فرهنگی در سطح منطقه ای  وبین المللی .

7 – تقویت نقش علم در چرخه اندیشه سازی جامعه .

8 – پاسخ گفتن به نیازهای جامعه و نهادهای تصمیم گیر در جریان تصمیم گیری های کلان جامعه

9 – مشارکت در برنامه ریزی های کلان و سیاست های ملی در ابعاد مختلف جامعه به منظور رسیدن به استانداردهای  مشخص در زمینه توسعه متوازن وپایدارفرهنگی ، سیاسی، اقتصادی جامعه.

10– مشاوره و راهنمائی دستگاه ها و سازمان های مختلف اجرائی ، برنامه ریز و سیاستگذار در طرح ها وبرنامه های کاربردی و عملی به منظور

11 – گسترش روحیه پژوهش و اشاعه روح علمی و رویه عقلانی در جامعه از طریق انجام دادن پژوهش های بنیادی و نظری .

12 – ارتقا و تعمیق توان فنی و تخصصی کشور از طریق بروز خلاقیت های علمی و ابداعات و اختراعات .

 

برخی مشکلات عمده دانشگاه ها :

– اهداف عمده دانشگاه ها در کشور عبارتست از : آموزش ، تربیت نیروی انسانی متخصص، پژوهش و توسعه فرهنگ عمومی که عملا فقط به ارائه آموزش توجه شده است .

2 – سازگار نبودن محتوای دروس دانشگاهی با نیازهای جامعه .

3 – عدم حضور دانشگاه ها در تصمیم گیری ها و برنامه ریزی های کلان و خرد کشور

4 – عدم به کارگیری تحقیقات دانشگاهی از سوی دستگاه ها وسازمان ها .

5 – عدم تعریف دستور کار برای موضوع های مختلف مطرح در جامعه توسط دانشگاه ها ومشخص شدن آنها از سوی سازمان ها وگروه ها واحزاب و تحمیل آن به دانشگاه ها.

6 – کم بودن اعتبارات مالی .

7 – فرار نخبگان .

 

برخی کارکردهای پیشنهادی  روابط عمومی در دانشگاه ها :

1-ایجاد و توسعه احترام ونگرش مثبت افراد جامعه برای آموزش عالی و دانشگاه ها از طریق تعمیم و ترویج رسالت ها و خدمات دانشگاه ها به عنوان کانون اصلی توسعه جامعه .

2 -  افزایش شناخت مردم از اقدامات پژوهشی دانشگاه ها به عنوان بخش   عمده و تفکیک ناپذیر فعالیتهای آنها .

3 – ایجاد و تقویت ارتباط در جامعه بین شهروندان و دانشگاه ها واجرای  برنامه های مستمر در این زمینه .

4 – جست و جو وپژوهش مستمر در زمینه های مختلف جامعه و سازگار کردن برنامه های آموزشی وتحقیقاتی دانشگاه ها با نیازها و اولویتهای جامعه .

5 – ارتباط با سازمانهای مرتبط با رشته های موجود در دانشگاه  برای  مشاوره وهمکاری دانشگاه با آنها در امورآموزشی ، پژوهشی و اجرائی به منظور تحقق عملی ارتباط دانشگاه و صنعت .

6 – ارتباط با خیرین به منظور جذب کمک هاوحمایت های آنها با توجه به محدودیت های مالی دانشگاهها.

7 -  همکاری و همفکری در ایجاد تشکل ها و انجمن های صنفی استادان ، دانشجویان ، فارغ التحصیلان سابق دانشگاه ها و ارائه پیشنهاد  برای اجرا و بررسی وپژوهش توسط آنان .

8 – شناخت و دسته بندی افراد ، گروه ها و سازمان هاو موسسات مخاطب دانشگاه وطراحی برنامه ریزی خاص برای هرکدام .

9 – به کارگیری شیوه ها وابزارها وفنون ارتباطی به منظور ایجاد تفاهم و همکاری متقابل بین جامعه ، مدیران ارشد کشورو نمایندگان مجلس و دانشگاهیان به منظور ارائه تصویری از وضعیت و فعالیت های دانشگاه با هدف برطرف شدن نقاط ضعف دانشگاه و تقویت نقاط قوت آن .

10- آگاهی از میزان علاقه مندی ، انگیزه کاری استادان وکارکنان دانشگاه ، محدودیت ها و کمبود ها از طریق افکار سنجی و ارائه نتیجه به مدیران ارشد  دانشگاه و جلوگیری از طرح انتظارات غیر معقول .

11- اگاهی از اطلاعات ، گزارش ها ، مصوبات ، صورت جلسات رسمی و غیر رسمی و نتایج پژوهش های بخش ها و واحدهای مختلف دانشگاه به منظور آگاه کردن دانشجویان ، استادان وکارکنان دانشگاه از اهداف و برنامه های دانشگاه در سطح خرد و کلان وسیاست ها و قوانین و مقررات و نظرات مسئولان دانشگاه به منظور تقویت ساختار دانشگاه .

12- اطلاع رسانی مناسب  به استادان و دانشجویان با توجه به سطح سواد و معلومات استادان و دانشجویان، وبا در نظر گرفتن کارکردهای مختلف هر رسانه .

13-  آگاهی از دیدگاه های فارغ التحصیلان سال های گذشته که اکنون در سازمان ها ودستگاهها مشغول کار هستند با هدف  مشخص شدن دلایل سست بودن پیوند میان رشته های تحصیلی و حیطه های شغلی به منظور راه اندازی رشته های جدید دانشگاهی و ارائه آموزش ها و مهارت های جدید به دانشجویان فعلی

14- ارائه راهکارهائی برای ایجاد تناسب و همفکری میان کارک

/ 0 نظر / 50 بازدید