روابط عمومی در سازمانهای ارائه دهنده خدمات ایمنی و آتش نشانی و امداد و نجات

مقدمه

بشر تا چند دهه پیش در مقابل حوادث و سوانحی نظیر زلزله ، گردباد و فورانهای آتشفشانها عملا درمانده بود و پیش بینی زمان وقوع بلایای طبیعی و تخمین اثراتشان ناممکن بود و عقل و اراده بشر فقط می توانست تسلیم بازی فلک باشد. امروزه با توجه به پیشرفتهای علمی و پژوهشی و ظهور فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی بشرهمچنان از پیش بینی زمان وقوع حوادثی چون زمین لرزه عاجز است اما با توجه به اهمیت یافتن سیاست بهبود شرایط زندگی انسانها و پیشرفتهای علوم می تواند از طریق پیش بینی وضع هوا از زمان وقوع برخی حوادث آگاه شود و یا می تواند برخی مناطق در معرض خطر را روی نقشه مشخص نماید و با در نظر گرفتن عوامل گذشته به تخمین احتمالات آینده بپردازد.

امروزه ما می دانیم درمناطق خطرخیز ازچه فنون و مصالح ساختمانی استفاده نمائیم و هنگامی که علائم هشدار دهنده ظاهر می شوند ، چه  احتیاط هائی را به کار بگیریم و بلافاصله پس از فاجعه چه کارهائی را انجام دهیم .

تجربه به ما آموخته است که سه گام مهم برداریم :

1 – به ارزیابی خطرات ناشی از بلایای طبیعی و کاستن اثرات ویرانگر آنها بپردازیم .

2 – درباره خطرهای بالقوه و راههای مقابله با آنها به مردم آموزش دهیم .

3 – باید موثرترین اعضای جامعه و – شاید مهمتر از همه – تصمیم گیرندگان را از مسئولیتهایشان آگاه کنیم .

اگر ما  بخواهیم از دانش و مهارتهای موجود بیشترین بهره را بگیریم ، همه جامعه باید به حرکت درآید .

 دلائل اهمیت حوادث و سوانح از لحاظ روابط عمومی :

- کمک به امداد و نجات

- حوادث و سوانح از ارزش خبری بالائی برخوردارند .

- کمک به پیشگیری از حوادث .

- افکار عمومی نسبت به همنوعان حادثه دیده خود احساس مسئولیت می کند .

- هراس از وارد آمدن خسارات بیشتر .

- جذب کمکهای بیشتر ( مالی ، اجرائی ، تدارکاتی ، روانی )

- آموزش عمومی به مردم .

- نفوذ بر تصمیمگیران و تصمیم سازان .

 اهمیت فرهنگ پیشگیری :

طبیعت در طول تاریخ چهره خشن خود را با پدیده های ویرانگری همچون سیل ، آتش فشان، توفان ، گردباد ، جنگل سوزی ، زمین لرزه و آب لرزه به انسان نشان داده است .این بلاها و خطرها بخشی از زندگی ماست و همواره ما را تهدید می کند و از بین می برد و نابود می کند . هرقدر هم که علم به پیشرفتهای بی سابقه دست یابد ، بازهم رسیدن به "درجه صفر خطر" نا ممکن است . اما می توانیم تدبیرهائی بیندیشیم تا از خسارتهای فاجعه بار و گسترده این بلاها بکاهیم و زمانی قادریم این خسارات فاجعه بار را کاهش دهیم  ، حذف کنیم یا در حدی ثابت نگه داریم که تصمیم بگیریم شهرها ، روستاها ، زیرساختها و ساختمانها را امن تر بسازیم .

در واقع باید از این مفهوم پایه ای کار را آغاز کرد که اگر انسانها احتیاط و دوراندیشی بیشتری درپیش گیرند خسارتهای فاجعه بار بلاهای طبیعی آنقدرها کشنده نخواهد بود ، به عبارتی " این گلوله نیست که می کشد بلکه جراحت حاصل از آن است که می کشد".

زمین لرزه و توفان عامل مرگ نیست بلکه آوار خانه ها و ساختمانها عامل اصلی مرگ است . بلاهای طبیعی رو به افزایش نیستند و هیچ نشانه ای هم دیده نمی شود که در آینده احتمال افزایش آنها برود ؛ در عوض خسارتهای ناشی از این بلاهای طبیعی از لحاظ شدت ، دامنه ، مقیاس و پیچیدگی  روبه افزایش است . بروز یک بلای طبیعی در یک نقطه از یک کشور بر کل جامعه جامعه تاثیر    می گذارد . وانگهی با توجه به جهانی شدن جامعه انسانی ، اگر زمین لرزه ای یک مرکز حساس اقتصادی را ویران نماید حتی اقتصاد دوردست ترین کشورها نیز از این رویداد آسیب می بیند .

بلاهای طبیعی و حوادث همیشه هم کاملا طبیعی نیستند . از یک سو ، نیروهای طبیعی بر محیط تاثیر      می گذارد که فعالیتهای انسانی  روز به روز آن را تغییر می دهد . برای مثال ، جنگل زدائی شدت و دامنه سیلها را افزایش می دهد و کسیل مهار نشده گازهای گلخانه ای بر دمای زمین می افزاید . ازسوی دیگر ، نیروهای طبیعی اغلب یا موجب بلاهای تکنولوژیک می شود یا آنها را تشدید می کند . برای مثال ، سیل می تواند در سر راه خود موجب تخریب یک کارخانه تولید ماده شیمیائی شود و آلودگی را در محیط انتشار دهد ، یا  زمین لرزه می تواند صنایع حساس را ویران نماید و آسیب های جدی بر جا بگذارد .

اما می توان نوید داد که کاهش خسارتهای ناشی از این بلاها امکانپذیر است . فقط باید خود را قانع کنیم که هر چند نمی توانیم از بروز زمین لرزه یا توفان یا فوران آتش فشان جلوگیری نمائیم اما امروز قادریم که از پیامدهای این بلاها بکاهیم . به یمن دانش علمیو فرهنگی مان ، می توانیم خانه ها و پلهایی بسازیم که در برابر زمین لرزه و توفان مقاوم تر باشند ، می توانیم مراقب فعالیتهای آتشفشانی باشیم و پیش از فوران آتشفشان آن را پیش بینی نمائیم و مردم را برای واکنش به موقع سازمان دهیم . به کار بستن این دانش علمی و فنی به وی‍‍‍‍‍‍‍ژگی ها و عاملهای اجتماعی ، فرهنگی ، سیاسی و مذهبی خاص هر جامعه بستگی دارد .

 آموزش و اطلاع رسانی:

کنشپیشگیرانه و آماده سازی در برابر بلاها از رهگذر شناخت بهتر خطرها امکان پذیر است . باید شدت و توزیع جغرافیائی این پدیده های طبیعی را ارزیابی و نقشه منطقه ای آنها را ترسیم نمود و این همه را در دسترس مردم قرار داد . بر همین مبنا می توان تدبیرهای حفاظتی گوناگونی را اتخاذ کرد : محدود سازی استفاده از زمین ، تنظیم معیارهای امنیتی برای ساختمان سازی و مدیریت دوراندیشانه محیط زیست . در همان حال باید نظام های شناسائی و هشدار دهی را برپا کرد و برنامه های فوری را ترتیب داد . اما پایه اساسی تمامی کنش ها همچنان اموزش مردم و اطلاع رسانی است .

ضمن اینکه امروزه به یمن نظامهای هشدار دهی و آماده سازی می توان تلفات جانی و خسارات مالی ناشی از بلاهای طبیعی را به طور قابل ملاحظه ای کاهش داد . به عقیده صاحب نظران و بر اساس آمارهای به دست آمده تدبیرهای آماده سازی و پیشگیری کمتر از عملیات کمک رسانی و بازسازی پس از بروز بلاهای طبیعی  هزینه می برد . با این حال بسیاری از مسئولان و تصمیم گیرندگان همچنان تمایل  دارند که نیروی خود را بر کمک رسانی متمرکز نمایند و فقط زمانی به گونه ای موثر و ویژه دست به کار شوند که فاجعه روی داده باشد .

امروزه بیشتر راهبردها با توجه به بروز بحران تبیین می شوند . به علاوه ، نظام اطلاع رسانی در مورد خطرهای طبیعی و آماده سازی و پیشگیری در همه جا نارسا و کافی است . همچنین برنامه ریزان ، مدیران و کلا جوامع و حکومتها ، آماده سازی و پیشگیری در برابر بلاهای طبیعی را چندان در برنامه های توسعه کشور نگنجانده اند .

امروزه ، عملیات کمک رسانی و بازسازی سالانه حدود 90 درصد از بودجه اختصاص یافته به حوادث و سوانح را جذب می نماید و حدود 10 درصد از این بودجه صرف پیشگیری وآماده سازی می شود.بدون تردیدباتلاشهای دسته جمعی تمامی دست اندرکاران می توان سخت گیری در جهت پیشگیری و آماده سازی را در دراز مدت به یک سیاست عمده تبدیل نمود .

 ضرورت امن کردن شهرها:

یکی ازموثرترین شیوه ها برای کاهش و از بین بردن میزان خسارات حوداث و سوانح در سطح جوامع ، اجتناب از ساخت و ساز در مناطق پرخطری چون شیبهای سست ، بستررودها یا دشتهای سیل خیز ، مقاوم بودن بناها در مقابل زمین لرزه و تندبادها ، رعایت استانداراهای تعیین شده برای مقاوم سازی منازل ، بیمارستانها ،مدارس و دانشگاهها ،ادارات، مراکز تجاری و صنعتی ورعایت استانداردهای تخصصی درسیستمهای برق و فاضلاب ،شبکه های آبرسانی و گازرسانی است به طوری که امکان پدید آمدن سوانح کاهش یافته و یا در هنگام وقوع آنها امدادگران در سریعترین زمان جوابگوی نیازها باشند .          

یکی از انتطاراتی که در این بخش از روابط عمومی های دستگاههای مرتبط با امور امداد و نجات می رود این است که ضمن همکاری با نهادهای سیاستگذار و تحقیقاتی ، ضمن اعلام میزان حوادث رخ داده و مشخص نمودن نقاط پرخطر ، راهکارهای مقابله با حوادث مزبور را به نحو مناسبی به آگاهی مردمی که بیش از دیگران در معرض خطرند ، برساند .

بدون شک ایجاد گفت و گو و تماس میان مسئولان زیست محیطی ، مدیران شهری و روستائی ، محققان ، مردم در معرض خطرو امدادگران برای کاهش حوادث ضروری است و به طور کلی برای کاستن خسارات بسیج تمامی جامعه طی برنامه ریزی های منظمی ضروری است . این برنامه ریزی ها باید مشارکت جوامع محلی و در عین حال حمایت سیاسی و مالی را در سطوح منطقه ای و  ملی تضمین کنند .  کاستن خسارات باید بخشی از برنامه زندگی روزانه باشد . حال که به مدد تلاشهای محققان و امدادگران و مردم راههای کاهش خطرات و سوانح ابداع شده است پس می بایست کاهش خسارات به مدد فرهنگ سازی در زمینه امن نمودن شهرها بخش جدائی ناپذیر برنامه ریزی ها در همه سطوح باشد .

 برنامه ریزی برای مشاغل پرسانحه

یکی از ماموریتها و انتظارات جامعه از دستگاههای امداد و نجات ، که جزء وظایف  روابط عمومی این دستگاههاست ، برنامه ریزی برای کاهش خطرات  مشاغل و اصناف پرسانح است . این امر با پ‍ژوهش و سنجش افکار عمومی و جمع آوری نتایج ماموریتهای امدادگران ارتباط مستقیمی دارد و در مرحله بعدی باید با همکاری مراکز پژوهشی و درمانی به تدوین دستورالعملی برای اصلاح و یا تغییر در انجام دادن برخی امور پرداخت تا بتوان در دراز مدت خسارت و سوانح را به حداقل رساند .

 برنامه ریزی برای زنان

زنان به دلیل انجام دادن امور روزمره منازل و گذراندن اوقات بیشتری نسبت به سایر اعضای خانواده با کودکان در اولویت نخست بسیاری از برنامه های تبلیغاتی و ترویجی مربوط به کاهش سوانح قرار گرفته اند . البته در برخی جوامع سنتی ، زنان به دلیل سیطره عقاید قومی و عشیره ای در محدودیتهائی قرار دارند و ممکن است اجازه شرکت در برنامه های آموزشی و پیشگیرانه حضوری را نداشته باشند که ضرورت تهیه و تولید پیامهای آموزشی به صورت مکتوب ، رادیوئی ، تلویزیونی و یا ارائه آموزش از سوی کارشناسان خانم را  یادآور می نماید .

 برنامه ریزی برای کودکان و نوجوانان و جوانان

دانش آموزان ، دانشجویان ، کارشناسان جوان و دارندگان ظرفیت های بالقوه برای اشتغال در صنایع و ادارات هستند . اینها مخاطبان آینده یا مخاطبان هدف سازمانهای امداد و نجات هستند  که باید به تدریج به صورت گروه های مرتبط با سازمانهای امداد و نجات در آیند . تهیه برنامه های آموزشی و تبلیغاتی با محوریت یشگیری برای این گروهها و ارائه به موقع آنها تاثیر بسزائی در کاهش سوانح در آینده و ایجاد جامعه ای امن دارد .

 برخی اصول مدیریت رسانه ها در هنگام وقوع حوادث و سوانح

در هنگام وقوع حوادث ، روابط عمومی ها باید به مسائلی نظیر اعلام به موقع هشدار ها و خطرها ، سازماندهی گروههای خبرنگاران و عکاسان و تصویربرداران و اعزام آنها به محل حادثه ، تعامل و همفکری با سلسله مراتب فرماندهی حادثه و ارائه اطلاعات به موقع از دیدگاههای افکار عمومی و رسانه ها از حادثه ، شناخت عوامل تاثیرگذار بر امر امداد و نجات و کمک به کاهش هیجان و ناامیدی موجود در جامعه و کنترل فضای روانی جامعه توجه لازم معطوف نمایند و در نظر گرفتن اصول ذیل به این امر کمک می نماید.

-  ساماندهی مطلوب ، علمی و سریع گروههای خبرنگار و عکاس بر کنترل فضای روانی جامعه تاثیر بسزائی دارد.

- ارتباط مناسب عوامل امنیتی و انتظامی و رسانه ای با روابط عمومی در مهار التهابات روانی ناشی از حادثه موثر است .

- سرعت عمل در انتشار اطلاعات و اخبار مربوط به حادثه بر کنترل بحران و بروز شایعات تاثیر مستقیم دارد .

- داشتن شرح وظایف مشخص و مدون عوامل اطلاع رسانی حوادث و ارتباط با رسانه ها در کنترل بحران تاثیر مناسبی دارد .

- اطلاع رسانی صحیح و سریع روابط عمومی به رسانه ها نشانگر عزم سازمان برای مقابله قاطع با حوادث و کاهش انهاست و افزایش اعتبار سازمان و روابط عمومی آنرا در پی خواهد داشت .

 برخی وظایف روابط عمومی های دستگاههای مربوط به ایمنی و امداد و نجات

- تهیه بانک اطلاعات ( صوتی ، تصویری ، مکتوب ، نرم افزاری ) برای استفاده کارکنان سازمان ، محققان ، دانشگاهیان ؛ خبرنگاران و علاقه مندان .

- جمع آوری اطلاعات از طرق مختلف ( تحلیل محتوای رسانه ها ، سنجش افکار عمومی ، تلفن گویا ، ارزیابی ماموریتها ) به منظور  مشخص نمودن سوانح رخ داده برای تهیه طرحها و برنامه هائی برای پیشگیری از آنها .

- ارائه اطلاعات تهیه شده به مدیران و رسانه ها .

- هم فکری در تهیه برنامه هایی که با هدف کاهش حوادث تهیه می شود .

- برگزاری جلسات ماهانه یا فصلی با خبرنگاران و سردبیران رسانه های خبری به منظور ارائه انتطارت سازمانهای امداد و نجات به رسانه ها جهت تهیه برنامه ها یا مطالبی با محوریت انتظارات مزبور برای ارائه آگاهی لازم به مردم .

-  ارائه مباحث تخصصی مربوط به امداد و نجات به خبرنگاران رسانه های خبری  و آموزش انان با هدف تهیه برنامه یا مطالب حرفه ای در هنگام وقوع بحرانها  و پدید آمدن خبرنگار تخصصی حوادث .

 - تهیه دستورالعمل های انتشار اخبار ، مصاحبه و اطلاع رسانی در سطوح محلی ، استانی و ملی .

- مشخص شدن سطح تعامل با رسانه های خبری و سایر دستگاههای ذیربط قبل از وقوع حادثه ،در حین و پس از وقوع حادثه.

- طراحی برنامه هائی برای مناطقی که احتمال بروز حوادث در آنها بیشتر از سایر مناطق است .

- همکاری در تهیه و اجرای برنامه های آگاه کننده به منظور آموزش مردم از خطرات و برنامه های آموزشی برای بهبود قابلیتها و توانائی های کارکنان .

- تجهیز و تکمیل امکانات موردنیاز واحدهای مختلف اطلاع رسانی و مستندسازی .

- بهره گیری از تجربیات موجود .

 برخی وظایف روابط عمومی سازمانهای امداد و نجات در هنگام وقوع حوادث

- پذیرفتن حادثه .

- هماهنگی با رسانه های خبری محلی ، استانی و ملی برای ارائه اخبار حادثه و دشمن فرض نکردن آنها .

- پاسخگو بودن و شانه خالی نکردن از ارائه توضیحات و پاسخگوئی به رسانه ها .

- تشکیل تیم بحران با حضور مدیران و کارشناسان سازمان و سایر مدیران مرتبط با حادثه با هدف مدیریت یکپارچه در زمینه اطلاع رسانی حادثه و همسان سازی اظهار نظرها .

- کنترل جریان اطلاعات از طریق تعیین یک نقطه مکانی برای تنظیم و انتشار اخبار (سایت ، رادیو، تلویزیون)

- مشخص شدن سطح تعامل با رسانه های خبری و سایر دستگاههای ذیربط قبل از وقوع حادثه ، در حین و پس از وقوع حادثه .

- استفاده صحیح از قابلیتهای مختلف هر رسانه برای به دست گرفتن ابتکار عمل اطلاع رسانی در زمان بحران .

- هماهنگی کامل با نیروهای انتظامی و امنیتی و تامین نظرات آنان در زمینه اطلاع رسانی حادثه .

- انتشار اطلاعات صحیح و پرهیز از انتشار اطلاعات متناقض و ناقص که شایعات را در پی دارد .

- صداقت در ارائه وضعیت موجود از لحاظ امکانات و نیروی انسانی و کاستی ها و نقائص.

-  جلب مشارکت سازمانهای دیگر و مردم.

- مشخص نمودن میزان خسارات مالی و جانی .

- اطلاع رسانی در خصوص نحوه مشارکت کمکهای مردمی .

- ابراز تاسف .

- تقدیر از فعالان به ویژه نیروهای خودجوش و مردمی یا امدادگرانی که فعالیتهای چشمگیری انجام داده اند .

 

 

/ 3 نظر / 103 بازدید
محمودزاده

سلام استاد خيلي از اين مطلب اموزنده استفاده كرديم. با اجازه شما براي استفاده در متون اموزشي با ذكر منبع استفاده مي كنيم.

مسعود رضوی

با سلام استاد محترم استفاده کردیم مثل همیشه همکاران درخواست برگزاری دوره آموزشی خبر نویسی مدیریت بحران دارند لطفا مساعدت فرمائید. ارادتمندان همیشگی

مسعود رضوی

با سلام استاد محترم استفاده کردیم مثل همیشه همکاران درخواست برگزاری دوره آموزشی خبر نویسی مدیریت بحران دارند لطفا مساعدت فرمائید. ارادتمندان همیشگی